Co się wydarzyło?
Sąd Rejonowy w Reutlingen w opublikowanym 11 lutego postanowieniu (sygn. akt: 5 Gs 19/26) odrzucił wniosek prokuratury o wydanie nakazu aresztowania. Podstawą oskarżenia było trafienie systemu rozpoznawania twarzy Federalnego Urzędu Kryminalnego (BKA), który powiązał podejrzanego z mężczyzną już znanym policji. Sąd ocenił tę wygenerowaną algorytmicznie wskazówkę jako niewystarczająco wiarygodną, by uzasadnić areszt tymczasowy.
Szczegóły
Punktem wyjścia postępowania było zdarzenie w drogerii w październiku 2025 roku. Pracownice zaobserwowały za pomocą monitoringu wideo, jak pewna osoba wynosi kilka flakonów perfum. Gdy podejrzany ponownie wszedł do sklepu i został zaczepiony, doszło do eskalacji: podczas ucieczki uderzał parasolem wokół siebie, trafiając dwie pracownice, które próbowały go zatrzymać.
Policja wykorzystała nagranie wideo do przeprowadzenia wyszukiwania w systemie rozpoznawania twarzy BKA. System wskazał trafienie: mężczyznę już poszukiwanego za inne przestępstwa. Na tej podstawie oraz ogólnikowego zakwalifikowania go jako osobę „wcześniej karaną za podobne czyny” prokuratura wystąpiła o nakaz aresztowania za rozbójniczą kradzież.
Sąd określił zastosowane oprogramowanie jako „tajemnicze” i skrytykował fakt, że ani sposób działania, ani algorytm, wykorzystywane dane referencyjne czy wskaźniki błędów nie zostały udokumentowane w sposób umożliwiający weryfikację. Samo twierdzenie śledczych, że chodzi o „ulepszone” oprogramowanie, nie wystarcza do sądowej oceny dowodów.
Dodatkowo sędziowie zarzucili niedostateczną staranność śledztwa: nie przeprowadzono okazania zdjęć, podczas którego świadkinie mogłyby zidentyfikować podejrzanego spośród kilku fotografii. Brakowało również obiektywnych śladów, takich jak DNA czy analiza danych z komórek telefonicznych (BTS), a także opinii antropologicznej. Próbę oparcia pilnego podejrzenia popełnienia czynu na fakcie „wcześniejszej karalności” oskarżonego sąd odrzucił jako niedopuszczalne „etykietowanie”, które nie zastępuje faktów odnoszących się do konkretnej sprawy.
Nakaz aresztowania upadł również z powodu kwalifikacji prawnej: przy rozbójniczej kradzieży zgodnie z paragrafem 252 niemieckiego kodeksu karnego sprawca musi zostać przyłapany „na gorącym uczynku” i użyć przemocy, aby zatrzymać łup. Ponieważ podejrzany w międzyczasie opuścił sklep i nie było jasne, czy w ogóle miał jeszcze przy sobie perfumy po ponownym wejściu, sąd uznał zamiar zatrzymania mienia za niedostatecznie udowodniony.
Kontekst
BKA prowadzi system rozpoznawania twarzy (GES) jako oficjalny policyjny system identyfikacji osób. Od września 2024 roku wykorzystywany jest w nim system AI. W 2025 roku system odnotował około 343 856 wyszukiwań – ponad dwukrotnie więcej niż w roku poprzednim. Liczby te pokazują, jak silnie zautomatyzowane rozpoznawanie twarzy zakorzeniło się już w praktyce śledczej.
Postanowienie z Reutlingen wyznacza wyraźną granicę prawną dla tego rozwoju: samo trafienie oprogramowania, bez możliwej do zweryfikowania dokumentacji technicznej dotyczącej algorytmu, danych referencyjnych i wskaźników błędów, nie wystarcza, by uzasadnić tak poważną ingerencję w prawa podstawowe, jaką jest areszt tymczasowy. Dla operatorów systemów monitoringu wideo oraz osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo w handlu detalicznym sprawa pokazuje, że nagrania z kamer mogą wprawdzie dostarczać ważnych dowodów, jednak zautomatyzowane analizy nie zastępują klasycznej pracy śledczej.
Wskazówki praktyczne
- Operatorzy systemów monitoringu wideo w handlu detalicznym powinni dokumentować nagrania w taki sposób, aby wspierały również klasyczne metody identyfikacji, takie jak okazanie zdjęć.
- Osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo powinny mieć świadomość, że samo zautomatyzowane rozpoznawanie twarzy nie dostarcza podstawy dowodowej odpornej na kontrolę sądową – dodatkowe dowody pozostają niezbędne.
- Dla obrony karnej postanowienie stanowi podstawę argumentacyjną: jeśli klienci są obciążani na podstawie działania algorytmów, można domagać się danych walidacyjnych i dowodów jakości zastosowanego oprogramowania.
- Przedsiębiorstwa, które stosują lub planują wdrożenie technologii monitoringu wideo z funkcją rozpoznawania twarzy, powinny mieć na uwadze wymogi przejrzystości wobec systemów AI, ponieważ są one coraz częściej przedmiotem kontroli sądowej.
Perspektywy
Postanowienie Sądu Rejonowego w Reutlingen może mieć znaczenie wykraczające poza tę pojedynczą sprawę. Biorąc pod uwagę znaczący wzrost wykorzystania systemów rozpoznawania twarzy przez niemieckie organy, należy się spodziewać, że kolejne sądy będą stawiać podobne wymogi przejrzystości wobec metod śledczych wspieranych przez AI. Dla organów ścigania oznacza to, że w przyszłości będą musiały przedstawiać bardziej szczegółowe informacje na temat sposobu działania, wskaźników błędów i walidacji stosowanego oprogramowania, jeśli trafienia algorytmiczne mają służyć jako podstawa dla poważnych ingerencji w prawa podstawowe. Szczegóły dotyczące ewentualnych zmian w praktyce śledczej lub regulacjach prawnych nie są na razie znane.
